• Breinbewust Leren
  • Trainingen Onderwijsprofessionals
  • Individuele Studiebegeleiding
  • Psychosociale Zorg
Home » Blog

BLOG

Regelmatig nieuwe blogs over alles wat met breinbewust leren te maken heeft.

Volg de Leerhalte op social media en schrijf je in voor onze nieuwsbrief om als eerste op de hoogte te blijven!

Juni 2022

Leerstijl vs Leerstrategie

In onderwijsland wordt er nog vaak gewerkt op basis van leerstijlen.

Wat zijn leerstijlen eigenlijk? Een leerstijl is een manier van leren die voor een leerling de voorkeur heeft. Er zijn onnoemelijk veel theorieën in de wereld geroepen over dit fenomeen. Zo hebben we de theorieën van Kolb (doeners, denkers, beschouwers, beslissers) of Vermunt (betekenis-, toepassings-, reproductiegerichte en ongerichte leerstijl) en de gedachte dat leerlingen een voorkeur hebben voor visueel, verbaal of haptisch leren.

De theorieën die leerstijlen als basis hebben stellen dat leerlingen beter leren als het aanbieden van de lesstof aansluit bij hun persoonlijke leervoorkeur. Dit zou op lange termijn zorgen voor het beter verankeren van de lesstof.

Maar...

Even orde op zaken: er is geen enkel wetenschappelijk bewijs te vinden waarmee de theorieën over leerstijlen worden ondersteund! Toch blijft het een 'hardnekkig' fenomeen binnen het onderwijs. Een belangrijke oorzaak hiervan is dat differentiatie op basis van leervoorkeur goed aansluit bij wat leerlingen en hun ouders fijn vinden.

 

Wat werkt wel?


Tegenover leerstijlen staan de leerstrategieën.
Leerstrategieën zijn manieren van leren die voor iedereen werken, ongeacht de persoonlijke voorkeur. Deze strategieën zijn namelijk gebaseerd op de werking van het brein en het geheugen, wat voor iedereen hetzelfde werkt.

De 4 leerstrategieën die wij bij de Leerhalte steeds aanhalen en waar een lading aan onderzoek aan ten grondslag ligt:
- Spaced practice (gespreid leren)
- Interleaved practice (vlechten)
- Dual coding (woord & beeld)
- Retrieval practice (ophalen uit het geheugen)

Klik op de leerstrategieën om meer hier meer informatie over te vinden in eerdere blogs!

Laten we deze strategieën meer in het onderwijs implementeren en vooral alle leerlingen en onderwijsprofessionals kennis hiermee laten maken! Dit is ontzettend belangrijk om leerlingen écht te leren leren. Het principe van leerstijlen is achterhaald, dus laten we ons focussen op wat wél werkt: leerstrategieën!

Lees meer »

Plannen (Deel 1)

In deze blogs neem ik jullie mee in het thema plannen.

Deel 1:

  • Welke soorten planners zien we in de praktijk? 
  • Hoe werkt plannen in het tienerbrein?

Deel 2:

  • Hoe ziet een goede planning eruit?
  • Wat kun jij doen om jouw leerlingen te helpen bij het plannen?

 

Soorten planners

Laten we om te beginnen eens kijken naar wat we in de praktijk tegenkomen qua plannende leerlingen.

Over het algemeen kunnen we de planners onderverdelen in 4 categorieën:

1) Ralf ziet het nut niet in van plannen. "Ik heb alles wat ik moet doen in mijn hoofd zitten! Plannen kost moeite en tijd. Die tijd kan ik beter gebruiken voor gamen!" Gevolg? Dingen vergeten te leren, opdrachten te laat inleveren en vaak te horen krijgen dat er dingen niet helemaal compleet zijn...
2) Laura weet dat plannen beter voor haar zou zijn, maar ze weet gewoonweg niet waar ze moet beginnen. Het is chaos in haar hoofd en ze heeft geen overzicht van wat ze moet doen en haar prioriteiten hierin. "Ik begin maar gewoon, alleen achteraf had ik beter iets anders kunnen doen, maar dan is het te laat..."
3) Michael kan goed plannen, maar het loopt spaak bij de uitvoering. "Ik had gisteren niet zo'n zin, dus ik heb het naar vandaag geschoven, maar ik moet sporten dus ik haal het niet meer." Gevolg? De moed zakt hem in de schoenen en de planning wordt verscheurd.
4) Sandra heeft overzicht, maakt een mooie planning met alles erop en eraan en weet hem uiteindelijk ook nog redelijk goed uit te voeren! "Ik heb ooit les gehad in het maken van een planning. Dit heeft mij erg geholpen."

 

De meeste docenten en ouders kunnen hun leerlingen/kind wel in één van deze categorieën plaatsen. Waar komen deze verschillen eigenlijk vandaan? Daarvoor moeten we een kijkje nemen in het tienerbrein! 

 

Tienerbrein en plannen

Vaak hoor ik uitspraken als: 'Tieners kunnen niet plannen. Hier is hun brein nog helemaal niet klaar voor! Waarom dan proberen?' of 'Plannen moeten ze op deze leeftijd toch echt wel zelf kunnen...' 

Het klopt dat het tienerbrein nog sterk in ontwikkeling is en dat dit proces pas voltooid is rond het 25e levensjaar. De frontale cortex komt pas al laatste aan de beurt tijdens de hersenontwikkeling en laat dat nu nét het gebied zijn dat een grote rol speelt bij plannen!

Plannen: 'nurture' i.p.v. 'nature'

Plannen is een vaardigheid die van nature voor leerlingen moeilijk is. Ze zijn vooral bezig met de korte termijn. Vaak is 'komende zondag' al héél ver weg, laat staan 'over twee weken'. Dit in combinatie met beperkt zelfinzicht en alle andere zaken die voor het tienerbrein veel belangrijker zijn (vrienden, gamen, TikTok etc.), maakt dat plannen een immense uitdaging is!

Door leerlingen actief te begeleiden en complexe vaardigheden zoals plannen, prioriteren en oorzaak-gevolgrelaties inzien te stimuleren, activeren we de frontale cortex en ontwikkelt dit hersengebied zich beter!

Conclusie:
Plannen is voor tieners een grote uitdaging en een vaardigheid die ze niet zomaar bezitten.

Het grote voordeel? Middels de juiste begeleiding kunnen we de hersenen stimuleren en ze dit wel aanleren!

 

Hoe we leerlingen hierbij kunnen helpen, lees je in deel 2 van deze blogs over plannen!

Lees meer »

Plannen (Deel 2)

Dat studeren geen favoriete bezigheid is van leerlingen staat wel vast. Tieners hebben vaak een druk leven met veel verplichtingen, waardoor het studeren vaak in het geding komt. Ze maken lange dagen op school, hebben een bijbaantje, doen vaak nog aan sport of krijgen muziekles en soms is er een vaste dag waarop er bijvoorbeeld bij opa & oma gegeten wordt... Waar blijft dan nog tijd over om te studeren?

Een weekoverzicht helpt leerlingen bij het krijgen van inzicht in al deze bezigheden. Mijn ervaring leert dat dit vaak een eye-opener is. Uitspraken als: "Ow...dat valt eigenlijk best wel mee...", hoor ik regelmatig!

Leerlingen hebben vaak het gevoel dat 'school en studeren hun hele leven beheerst'!
Het werkt daarom voor leerlingen motiverend als ze eerst nadenken over de leuke dingen en die in het overzicht verwerken. Zo laat je blijken dat er inderdaad meer is dan alleen maar school en studeren!

Als de leuke dingen zijn ingevuld, blijft er in het overzicht tijd over... meer tijd dan leerlingen vaak denken! Deze tijd kunnen ze besteden aan studeren.

Met een weekoverzicht zien leerlingen in één oogopslag dat het grootste gedeelte van de week bestaat uit leuke 'verplichtingen' en dat studeren eigenlijk maar een klein onderdeel is van de week. Zo worden ze gemotiveerd en zijn ze sneller geneigd om een planning te maken om deze studietijd goed in te delen!

Lees meer »
April 2022

Wetenschap vs Praktijk

De afgelopen 20 jaar heeft onderzoek naar de werking van ons brein een groeispurt doorgemaakt. Naar alle waarschijnlijkheid weten we nog steeds meer dingen niet over het brein dan wel, maar toch heeft deze korte periode ons een schat aan informatie opgeleverd.
 
Onderzoek laat zien dat in het onderwijs zeer weinig wordt gewerkt met kennis uit de wetenschap. Met name breinkennis wordt onderbenut. Mensen leunen bij het leren van nieuwe dingen vaak op ‘wat goed voelt’, maar wat goed voelt, is vaak niet efficiënt. Zo werkt ons brein nu eenmaal: het liefst doen we dingen die bekend zijn en makkelijk aanvoelen. Laat daar nu net de crux zitten wat betreft leren. We weten uit onderzoek inmiddels dat wij het efficiëntst leren als we actief met ons brein aan de slag gaan en als de hersenen moeten werken. Met andere woorden: leren moet moeite kosten!
 
Waarom komt de kennis uit de wetenschap dan zo slecht terecht in het onderwijs? Dit is gevraagd aan docenten op scholen over de hele wereld en de voornaamste redenen zijn:

  • Docenten ervaren een gebrek aan tijd om literatuur te bestuderen;
  • Docenten ervaren een gebrek aan toegang tot wetenschappelijke kennis;
  • Docenten vinden het vaak moeilijk wetenschappelijk jargon te vertalen naar de praktijk;
  • Docenten hebben het gevoel dat wetenschappers niet goed weten hoe het op de werkvloer eraan toegaat en dus vertrouwen de docenten de vertaalslag niet helemaal.


Daarnaast wordt data uit onderzoeken verspreid via wetenschappelijke tijdschriften. De informatie wordt vervolgens door de media vertaald voor het brede publiek en uiteindelijk mond tot mond verspreid. Echter past de media vaak zaken aan om de kennis makkelijker overdraagbaar en toegankelijker te maken. Hierbij ontstaan verdraaiingen van de feiten die versterkt worden door de mond-tot-mondcommunicatie. Zonde, want zo sluipen er verkeerde aannames de wereld in.

Daar ligt voor de Leerhalte de uitdaging! Wij doen er alles aan om de wetenschap over leren en het brein op een leuke, leerzame en eenvoudige manier toegankelijk te maken voor de onderwijspraktijk. Ons doel is om door middel van trainingen en workshops de informatie uit de wetenschap direct naar het onderwijsveld te brengen; onderwijsprofessionals zijn hierin de belangrijkste schakel. Deze stap zo klein mogelijk maken is essentieel om de waardevolle informatie uit de cognitieve psychologie en neuropsychologie zo correct mogelijk te verspreiden.

Het jonge brein is plastisch en kneedbaar. Laten we er samen voor zorgen dat we het brein van leerlingen zo effectief en efficiënt mogelijk kneden!

Lees meer »
Maart 2022

Vergeetcurve

3 x 30 minuten is meer dan 1 x 90 minuten. Je leest het goed!

Plan ik 3 studeersessies van elk 30 minuten, dan heb ik meer leerrendement dan wanneer ik 1 studeersessie plan van 90 minuten. De totale tijd is hetzelfde, maar door het spreiden van leermomenten in de tijd, zorg je voor betere verwerking, langer onthouden en makkelijker kunnen oproepen van de geleerde stof! 

 

Spaced Practice

Dit sluit naadloos aan bij de effectieve leerstrategie spaced practiceDe kracht van herhaling is al bekend sinds 1885! Een leerstrategie met een ongekende solide wetenschappelijke basis. Leren we gespreid in de tijd, dan blijft lesstof beter hangen in ons geheugen. Je zou dus kunnen zeggen dat 'vergeten' een belangrijk onderdeel is van het leerproces! Wil je spaced practice (of 'gespreid leren') nog eens opzoeken? Lees dan mijn vorige blog hier!

Hermann Ebbinghaus

Ebbinghaus was een Duitse psycholoog die in 1885 een onderzoek uitvoerde met maar 1 proefpersoon: Hermann zelf. Voor het onderzoek bedacht hij betekenisloze lettercombinaties (RCU, OFS, PGF etc.), welke hij vervolgens ging bestuderen. Hij wilde graag weten hoelang wij nieuwe dingen kunnen onthouden. Het resultaat bleek tegen te vallen. Mensen vergeten ontzettend snel op korte termijn; de vergeetcurve is heel steil (de zwarte lijn in de grafiek). 

Uiteraard vergeet je onder bepaalde omstandigheden sneller. Zo kun je moe zijn, stress ervaren of gewoonweg met moeilijke lesstof te maken hebben. Ook een gebrek aan plaatjes maakt dat we stof sneller vergeten.


Goed nieuws

Toch kwam Ebbinghaus ook met goed nieuws uit zijn onderzoek. Nadat hij de leerstof had herhaald (op dag 1, dag 2 en dag 3) onderbreek je het vergeetproces! Je zult uiteindelijk weer opnieuw vergeten, maar minder snel. De vergeetcurve vlakt dus af (de groene lijnen). Hier kunnen we dus ons voordeel mee doen in de les, maar ook voor planningsstrategieën van leerlingen kan dit een grote impact hebben! 

Lees meer »

Retrieval Practice in de Les

Wat weet jij nog over 'retrieval practice'? Een leuke oefening: probeer eens zonder verder te lezen op een blanco papiertje alles op te schrijven wat jij nog weet over deze leerstrategie!

Hoe ging dat? Was dit moeilijk? Prima! Dan heb jij actief geleerd!

 

Even herhalen: wat was retrieval practice ook alweer?
Retrieval practice is het actief ophalen van informatie uit het langetermijngeheugen. Belangrijk hierbij is dat je echt moet graven. Het klinkt wat tegenstrijdig, maar vergeten is een belangrijk onderdeel van het leerproces. Als leerlingen moeten graven naar informatie, worden verbindingen tussen de hersencellen sterker en wordt informatie dus beter opgeslagen!

Wil jij weten hoe het precies zit? Lees dan dit blog nog eens terug.

 

Werkvormen

Nu vraag je je waarschijnlijk af: 'Hoe kan ik dit dan toepassen in mijn lessen?'

De belangrijkste voorwaarde voor werkvormen die passen bij retrieval practice is dat leerlingen echt actief informatie ophalen uit het langetermijngeheugen. Ik geef hier 3 voorbeelden:

1) Brain dump: dit klinkt een beetje oneerbiedig, maar de wetenschappelijke term is 'free recall'. Dit is de oefening die jij aan het begin van dit blog zelf hebt gedaan! Laat in jouw les alle leerlingen op een blanco papiertje alles opschrijven wat ze nog weten over een bepaald onderwerp. Let goed op of het stil is in de klas en er niet wordt overlegd! Leerlingen moeten écht zelf nadenken.

Ik vergelijk deze oefening met het uitknijpen van een natte handdoek. Als je de handdoek in het water dompelt en eruit haalt, dan loopt een hoop water gelijk eruit (dit zijn de eerste minuutjes van de oefening waar een leerling nog veel informatie kan ophalen). Dan moet je in de handdoek gaan knijpen (dit is de volgende fase waar de leerlingen harder moeten nadenken om informatie op te halen) en als laatste stukje moet je echt wringen om dat laatste beetje water eruit te krijgen (de laatste minuutjes). Leerlingen zullen wellicht snel niets meer kunnen opschrijven, omdat ze geen fouten willen maken of denken dat ze echt niets meer weten. Stimuleer je leerlingen om door te gaan en loop zelf rond in de klas tijdens deze oefening! Dit geeft het signaal aan de leerlingen dat jij het ook serieus neemt en daarbij krijg jij een goed beeld van wat er in de klas gebeurt en wat leerlingen weten!

 

2) Cornellmethode: de Cornellmethode is een effectieve manier van 'samenvatten'. Ik zet 'samenvatten' tussen aanhalingstekens, omdat onderzoek laat zien dat samenvatten een van de meest gebruikte leerstrategieën ter wereld is, maar ook een van de minst effectieve (omdat leerlingen vaak gewoonweg de vaardigheid niet hebben om dit op een juiste manier te doen). 
Laat leerlingen na een instructie, na het kijken van een video of na het lezen van aantekeningen de Cornellmethode invullen. Dit doen ze zonder het lesmateriaal erbij te houden; laat ze dit uit het hoofd doen. Alleen dan zorg je voor actief ophalen uit het geheugen! Dit is een fijne werkvorm voor in de les, maar zeker ook voor leerlingen om thuis mee aan de slag te gaan. Een voorwaarde is wel dat jij deze methode uitlegt aan jouw leerlingen! 
Weet jij nog niet precies hoe de Cornellmethode werkt? Klik dan hier voor een PDF-bestand met uitleg en gratis werkblad. 

 

3) Oefenvragen: het klinkt zo simpel en dat is het ook. Huiswerk maken bestaat vaak uit het maken van opgaven, maar je kunt ook de les beginnen met een aantal vragen. Zorg voor open vragen, zodat jouw leerlingen meer zelfstandig moeten nadenken dan bij meerkeuzevragen. Deze vragen hoef je niet altijd zelf te bedenken. In de lesmethodes staan een hoop voorbeelden die je naar eigen inzicht een beetje kan aanpassen; zo bespaar je wat tijd. Laat alle leerlingen een antwoord opschrijven! Zo voorkom je dat elke keer dezelfde leerlingen hun vinger opsteken en een antwoord geven. Het is cruciaal dat alle leerlingen nadenken en hun hersenen laten kraken!

 

TIP!

Ook hier zeg ik het erbij: leg leerlingen uit waarom deze leerstrategie werkt en waarom jij deze inzet tijdens de les. Maak er een gewoonte van dat je hem gebruikt en houd dit vol, zodat leerlingen hier ook thuis meer mee aan de slag gaan! 

Lees meer »
Februari 2022

Interleaving in de Les

Het is alweer een tijdje geleden dat ik een blog schreef over de effectieve leerstrategie interleaving (of 'interleaved practice' hoe het soms ook wel wordt genoemd). Vandaag kijken we naar een aantal werkvormen om deze leerstrategie toe te passen in jouw lessen!

 

In het kort:

Interleaving vertaal ik voor mijn leerlingen als 'vlechten' om er meteen een beeld bij te geven. Op school en in de lesmethodes zijn we vaak gewend in blokjes te leren, terwijl heel veel onderzoek ons laat zien dat dit op korte termijn effect heeft, maar helaas niet zorgt voor een hoog leerrendement op lange termijn. Beter kunnen we thema's/onderwerpen die overlap vertonen met elkaar afwisselen! Dit zet de hersenen van jouw leerlingen extra aan het werk en levert op lange termijn veel meer op! Hoe ziet dit eruit? In plaats van AAA BBB CCC, leren we liever in de vorm ABCACBCAB.


Wil je meer weten over deze leerstrategie? Klik dan hier om mijn eerdere blog over interleaving terug te lezen!

 

Werkvormen

Dan nu terug naar het hier en nu. Deze leerstrategie voelt voor jouw leerlingen waarschijnlijk als de ingewikkeldste van de vier. Om je op weg te helpen geef ik hier 3 voorbeelden van manieren om deze werkvorm  in jouw les in te zetten.

  1. Vragenpot: Leerlingen schrijven aan het einde van elke les een open vraag + antwoord op een strookje papier. Jij verzamelt deze en zoekt hier de 3 beste uit. Deze stop je in de vragenpot! Na verloop van tijd heb je genoeg vragen verzameld om af en toe een vraag uit de pot te nemen en de leerlingen voor te leggen. Laat leerlingen het antwoord opschrijven, zodat iedereen de kans krijgt om te antwoorden. Deze werkvorm herken je misschien ook uit de werkvormen van 'gespreid leren'. Dat klopt! Want gebruik jij de vragenpot, dan tackel je twee leerstrategieën tegelijkertijd!
  2. Vragenvuur: Geef kleine toetsjes waar niks op het spel staat! Stel in deze toets 1 vraag over vorige les, 1 vraag over vorige week en 1 vraag over vorige maand. Zo vlecht je de stof en ben je ook weer gespreid aan het leren. Win-win!
  3. Mix & Match: Een uitdagende werkvorm, die vaak goed werkt richting het einde van een bepaald thema/blok. Maak 2 boxen met verschillende thema’s. Vul deze met woorden/begrippen en laat leerlingen verbanden zoeken en uitleggen tussen deze woorden. Extra uitdaging nodig? Laat de leerlingen zelf nadenken over het invullen van de box, zodat ze extra geprikkeld worden. Geef ze uiteindelijk ook zeker de kans om dit met elkaar te bespreken en elkaar uit te vragen over hun ideeën! Jij bent er voor feedback en ondersteuning en als je het zelf leuk vindt, dan doe je natuurlijk stiekem mee! Het werkblad + uitleg vind je op leerhalte.nl/lesmateriaal. Deze kun je gratis downloaden.


Bespreek
Laat jouw leerlingen vooral kennismaken met de leerstrategie en leg expliciet uit hoe dit werkt en waarom je dit toepast. Leerlingen hebben vaak geen idee hoe ze zelf leren en daarbij leren ze vaak op manieren die heel makkelijk aanvoelen (de weg van de minste weerstand). Interleaving zal dus tegenvallen voor ze, maar door deze zure appel moeten ze even heen bijten! Op lange termijn gaat dit zorgen voor meer leerrendement. Beloofd!

Lees meer »

Dual Coding in de Les

Dual coding, oftewel informatie verwerken in woorden en beelden, is voor mensen een zeer effectieve manier van leren, dus ook voor jouw leerlingen! Vandaag laat ik je zien hoe je deze strategie kunt toepassen in je lessen.

 

Even terugblikken

Informatie komt via twee kanalen ons werkgeheugen binnen: aan de ene kant verwerken we woorden en aan de andere kant beelden. Als ik deze twee kanalen tegelijkertijd kan aanspreken, is de kans op betere verwerking van de informatie een stuk groter! Op die manier wordt informatie dus sneller opgeslagen in het langetermijngeheugen.

 

Wat kun jij doen in de les?

Dual coding klinkt misschien logisch en niet al te moeilijk. Toch zie ik het vaak misgaan, omdat het werkgeheugen van de leerlingen snel overbelast kan raken. Pas bijvoorbeeld op dat je niet een tekst die op een PowerPoint-slide staat helemaal gaat voorlezen. Wat kun je wel doen?

 

  • Gebruik tijdens jouw les veel afbeeldingen en vertel hierover. Beelden gecombineerd met gesproken woorden werken het effectiefst. Zorg ervoor dat de woorden wel bij de afbeeldingen passen, zodat de hersenen er een koppeling tussen maken. Dit klinkt logisch, maar je zult merken dat dit soms een uitdaging is!
  • Laat jouw leerlingen zelf afbeeldingen zoeken/tekenen bij bepaalde lesstof. Zo kun je bijvoorbeeld bij aardrijkskunde de leerlingen een dwarsdoorsnede van een vulkaan laten tekenen en bij elk onderdeel laten opschrijven wat het is. Het hoeven geen ingewikkelde plaatjes te zijn; infographics/icoontjes werken ook prima!
  • Visueel samenvatten: Laat jij jouw leerlingen wel eens mindmaps maken? Dat is prima! Dit maakt leren schematisch en visueel. Wil je een stapje verder gaan? Laat jouw leerlingen dan ook actief afbeeldingen bedenken die ze bij de tekst verwerken in een mindmap. Zo zijn hun hersenen nóg actiever aan het werk.

 

Leg uit

Tot slot: leg ook deze leerstrategie uit aan je leerlingen! Ze hebben vaak geen idee hoe goed plaatjes werken bij het leren. Leg jij uit waarom, pas jij het zelf toe in de les en voelen zij het effect? Dan is de kans veel groter dat ze dit thuis ook zelf gaan toepassen!

Nieuwsgierig naar de theorie achter dual coding? Klik dan hier!

Lees meer »
Januari 2022

Gespreid Leren in de Les

In een eerdere blog vertelde ik over de effectieve leerstrategie gespreid leren. Nu vraag je je misschien af: hoe kan ik dit toepassen in mijn lessen? Daar ga ik in deze blog antwoord op geven!

Lees meer »
December 2021

Retrieval Practice

Vandaag geef ik een inkijkje in effectieve leerstrategie nummer vier: retrieval practice!

Retrieval practice, vrij vertaald: informatie ophalen uit het geheugen, is misschien wel de meest onderzochte leerstrategie die we kennen. Meer dan 100 jaar aan onderzoek bevestigt de werking van deze strategie. Relatief simpel, maar wel heel veel resultaat! 

 

Uit het hoofd

Retrieval practice is een leerstrategie waarbij we ons focussen op informatie uit het hoofd halen. Dit voelt wellicht wat tegenstrijdig, want normaal ervan we kennis in het hoofd krijgen als de sleutel tot leren.

Door kennis op te roepen of dingen te herinneren, versterk je het geheugen voor die informatie. Je haalt kennis als het ware uit je langetermijngeheugen en gaat er doelbewust mee aan de slag in je werkgeheugen. Je bewandelt dus hersenverbindingen, waardoor deze verbindingen sterker worden.

 

‘Ik had zo goed geleerd…’

Misschien herken je de volgende uitspraak van leerling Jonas: ‘ik had echt zó goed geleerd. Tijdens het leren wist ik alles, maar op de toets leek het alsof ik niks meer wist…ik snap er niks van!’ Na wat doorvragen kwam ik erachter dat Jonas geen enkel moment geprobeerd had de kennis die hij had opgedaan tijdens het leren ook toe te passen en uit zijn hoofd te halen. Hij had vooral veel doorgelezen.

De vraag is: heeft Jonas dan wel écht geleerd?  We beseffen ons vaak pas dat we worstelen met herinneren als we informatie proberen op te halen uit het geheugen. Het is juist deze worsteling die ervoor zorgt dat jouw brein actief wordt en het geheugen verbetert.

 

Bewust inzetten

Nu denk je misschien ‘ja, maar deze leerstrategie gebruik ik heel vaak! Ik stel heel veel vragen in de klas en regelmatig krijgen de leerlingen een oefentoets.’ Het belangrijkste punt is dat we retrieval practice vaak toepassen als beoordelingsmiddel; om te zien wat de leerlingen al weten of kennen. Als leerlingen een oefentoets maken, halen ze zelf actief kennis op uit het geheugen en zijn ze effectief aan het leren! Hiermee versterk je informatie in het geheugen. Dat we vervolgens zien waar ze staan in het leerproces, is wat mij betreft vooral een bonus. Met behulp van de juiste feedback kunnen we leerlingen bijsturen. Feedback is daarom een belangrijk middel om deze leerstrategie kracht bij te zetten!

 

Het moet moeite kosten

Voor retrieval practice geldt hetzelfde als de andere drie leerstrategieën (spaced practice, interleaving en dual coding): hoe moeilijker het is om informatie op te halen uit het geheugen, hoe beter dit is voor het leren op de lange termijn.  

LET OP! Vergeten is een belangrijk onderdeel van leren. Als we echt moeten graven in het langetermijngeheugen, dan kost leren meer moeite en dát is precies wat ervoor zorgt dat we effectiever leren.

Lees meer »

Dual Coding

Het is alweer tijd voor effectieve leerstrategie nummer drie, namelijk: dual coding, oftewel: woord & beeld!
We kennen allemaal wel de uitdrukking: één beeld zegt meer dan duizend woorden.

Waarom dit zo is en hoe we woorden en beelden kunnen gebruiken om leerlingen effectiever te laten leren, lees je in mijn nieuwe blog!

 

Werkgeheugen

Allan Paivio heeft veel onderzoek gedaan naar het werkgeheugen, wat resulteerde in de ontwikkeling van zijn ‘dual coding theorie’ (DCT). Hij ontdekte dat het werkgeheugen informatie afzonderlijk en op twee manieren verwerkt: verbaal (taal) en visueel (beelden en gebeurtenissen). Hieruit volgt dat de informatie ook dubbel wordt opgeslagen in het langetermijngeheugen.

Misschien het allerbelangrijkste is dat de systemen met elkaar zijn verbonden. Je kunt aan het beeld van een auto denken en deze beschrijven of het woord auto lezen en hier een beeld bij vormen.

 

Beelden zijn krachtiger

Beelden zijn krachtiger dan woorden. Geschreven of gesproken tekst wordt namelijk maar één keer opgeslagen in het geheugen, waar visuele informatie twee keer (verbaal én visueel) wordt opgeslagen. Ergo de uitdrukking: één beeld zegt meer dan duizend woorden. De combinatie tussen beiden is echter optimaal!

 

Woord & beeld combineren

Als ik woorden én beelden aanbied, dan wordt de informatie op twee manieren verwerkt en opgeslagen in je brein. Dit biedt dus ook meer mogelijkheden bij het ophalen van informatie uit het geheugen! De beelden moeten wel betekenisvol zijn. Het heeft geen zin om een plaatje van een boom te laten zien, terwijl je praat over een auto.

 

Let op!
Deze leerstrategie moet je wel met aandacht inzetten, want zoals we gezien hebben in een eerder blog is het werkgeheugen van mensen erg beperkt. Ga je te veel tekst en woorden aanbieden (zoals het voorlezen van tekst die ook op een Powerpoint-slide staat), dan is de kans groot dat het werkgeheugen overbelast raakt en je grote delen van de informatie niet opslaat in het geheugen.

 

Onderzoek laat keer op keer zien dat leerlingen die uitleg krijgen in woord én beeld meer informatie onthouden dan leerlingen die de informatie op één van beide manieren aangeboden krijgen.

 

In een volgend blog zal ik laten zien hoe je dual coding kunt inzetten in de klas!

Lees meer »
November 2021

Interleaving

In mijn vorige blog schreef ik over de eerste effectieve leerstrategie: gespreid leren. Vandaag kijk ik met jullie naar de tweede effectieve leerstrategie, namelijk: 'interleaving'. Ik gebruik hier de Nederlandse term ‘vlechten’ voor. Ook hier geldt dat het draait om ACTIEF leren. Kost dit meer moeite? Ja! Is het op de lange termijn beter dan in blokken leren? Reken maar!

Lees meer »

Spaced Practice

We hebben allemaal wel eens dat rijtje woordjes erin gestampt de avond (of zelfs de pauze) voor een toets. Met een beetje geluk haal je een voldoende, maar zodra je het lokaal uitloopt, ben je nagenoeg alles vergeten. Stampen (of ‘cramming’) werkt dus soms, maar alleen op de korte termijn. Als je wil leren/onthouden op de lange termijn (en dat is eigenlijk de definitie van leren), dan zul je jouw leermomenten moeten spreiden over de tijd!

Gespreid leren

Wat is gespreid leren eigenlijk? Gespreid leren is de 1e van 4 effectieve leerstrategieën.

Met gespreid leren kun je jouw leerprestaties verbeteren, zonder meer tijd kwijt te zijn! Je zorgt namelijk voor meer tijd tussen jouw leermomenten, zodat je meer herhalingen kunt inbouwen. Met andere woorden: 3x 20 minuutjes verspreid over 3 dagen is effectiever dan 1x 60 minuten op 1 dag. Stampen zorgt snel voor een overbelasting van je werkgeheugen, waardoor delen van de stof nooit onthouden zullen worden! 

 

Herhalen

Belangrijk onderzoek op dit gebied is gedaan door Hermann Ebbinghaus. Hij ontwikkelde zelf een taal (met allerlei fantasiewoorden) en probeerde deze taal te leren. Hij ontdekte dat er minimaal 3 herhalingen nodig zijn om stof echt goed te kunnen onthouden en dus leren. Hoe vaker je iets herhaalt, hoe makkelijker de stof opgehaald kan worden uit je langetermijngeheugen. Voor leerlingen zal gespreid leren moeilijker voelen dan stampen, maar dat is nou net de bedoeling! Actief leren is ook uitdagender, maar daardoor wel effectiever.

 

Hersenverbindingen

Je wilt graag dat jouw hersenen meer verbindingen maken tussen hersencellen. De twee belangrijkste voorwaarden: herhalen en je hersenen actief gebruiken! Hoe actiever je jouw hersenen gebruikt tijdens het leren, hoe sterker die hersenverbindingen worden en hoe beter informatie wordt opgeslagen.

Voor jou als docent ook heel belangrijk in de les. Zorg dat stof voldoende herhaald wordt en dat er tijd tussen zit. 

Geef leerlingen tijd

Veel te vaak zie ik het gebeuren dat leerlingen de proefwerkstof vlak voor een toets te horen krijgen. In mijn eerdere blog over plannen, heb je gezien waarom dit voor leerlingen funest kan zijn. Mijn dringend advies aan docenten: geef proefwerkstof minimaal 2 weken van tevoren op! Zo hebben leerlingen de tijd om die herhalingsmomenten in te bouwen, ook als de hoeveelheid stof wat meer is. Ook kun je leerlingen helpen met plannen van de stof. 

Lees meer »
Oktober 2021

Voorspellen

De weersvoorspellingen: soms kloppen ze niet, soms kloppen ze wel. Hoe dan ook, de voorspellingen helpen ons vaak bij (bijvoorbeeld) onze kleding- of activiteitenkeuze. Zouden we voorspellingen ook kunnen gebruiken tijdens het studeren of in de klas? Die vraag komt vandaag aan bod in mijn nieuwe blog! Nieuwsgierig? Lees dan snel verder!

Lees meer »

Werkgeheugen

De leraar legt iets uit, stelt een vraag aan de klas en voordat ze de vraag heeft gesteld, schieten er al 3 vingers de lucht in; vaak zijn het dezelfde vingers. Jij kijkt op en denkt: ‘Jeetje…ik snap de uitleg maar half, hoe kunnen zij altijd zo snel antwoorden…? Geen paniek! Dit kan te maken hebben met jouw werkgeheugen!

Wil jij iets meer weten over jouw werkgeheugen? Lees dan mijn nieuwe blog!

Lees meer »
September 2021

Plannen

In mijn werk kom ik over het algemeen 4 soorten leerlingen tegen als het gaat om plannen:

  1. 'Ik plan graag! Me eraan houden lukt wel aardig, maar toch niet altijd...'
  2. 'Ik weet wel dat ik moet plannen, maar het lukt me gewoon niet...het kost ook zoveel tijd.'
  3. 'Zo vaak geprobeerd, maar dan komt er weer iets tussen of ben ik langer bezig dan gedacht...Dan houd ik er maar mee op!'
  4. 'Plannen? Dat hoeft niet...ik heb dat allemaal in mijn hoofd of ik kijk gewoon even op Magister!'

Herkenbaar?

Lees meer »