Of je nu docent bent of leerling, voorkennis activeren is de belangrijkste bouwsteen van het leerproces; daar ben ik van overtuigd.
Hoe vaak begin jij een les met de vraag: "Weten jullie nog wat we vorige keer hebben gedaan?" En hoe vaak is het antwoord 'een klas vol glazige blikken' 😐?
Precies...
Dit is geen gebrek aan motivatie bij jouw leerlingen. Dat is een gevolg van hoe het brein werkt. Nieuwe kennis heeft namelijk iets nodig om vast te grijpen. Docent Peps Mccrea maakt hier een mooie vergelijking:
“Prior knowledge is like ‘glue for new ideas’. But it’s more like a hot-melt glue for a glue gun than superglue... it’s stickiest when warmed up.”
Met andere woorden: voorkennis activeren werkt als lijm uit een lijmpistool; het werkt het beste als het is opgewarmd.
Dat korte vraagje aan het begin van je les? Dat is eigenlijk koude lijm. Voorkennis activeren is iets anders. Het is gericht en haalt bewust relevante kennis naar het werkgeheugen, zodat nieuwe informatie direct ergens aan kan vasthechten. Doe je dat niet? Dan bouw je op drijfzand. Dan is de kans groot dat je een groot deel van je rendement verliest. En dat is doodzonde!
David Ausubel zei het in 1968 al: "De belangrijkste factor die het leren beïnvloedt, is wat de leerling al weet."
Zonder bestaande kapstok in het langetermijngeheugen blijft nieuwe informatie rondzweven en verdampt redelijk snel. Andersom werkt het ook: hoe meer geactiveerde voorkennis een leerling heeft, hoe sneller en dieper hij nieuwe leerstof begrijpt, en hoe langer hij die onthoudt.
Voorkennis is dus hét fundament van je les!
Hier zit een belangrijk punt: het gaat niet alleen om wat leerlingen weten, maar ook om hoe beschikbaar die kennis is op het moment dat jij nieuwe stof aanbiedt.
Even een nuance die belangrijk is. Voorkennis is niet altijd correct. Leerlingen bouwen soms misconcepties op, bijvoorbeeld overtuigingen die logisch voelen maar gewoon niet kloppen. Als je die misconcepties niet expliciet benoemt en weerlegt, kleeft je nieuwe leerstof aan een verkeerd fundament.
Ervaren docenten kennen de meest voorkomende misconcepties in hun vak uit hun hoofd. Benoem ze! Zo breng je de lijm aan op de juiste plek.
1. Begin breed
Voordat je inzoomt op de details van een nieuwe les, geef je leerlingen eerst het grote plaatje. Waar past deze les in het grotere geheel? Wat weten ze al over het thema? Door breed te beginnen geef je het brein een structuur waaraan nieuwe details zich kunnen hechten.
2. Maak de verbinding expliciet
Leerlingen leggen verbanden niet vanzelf. Jij moet die brug bouwen.
"Dit lijkt op wat we vorige week deden, alleen kijken we nu vanuit een ander perspectief." Klinkt simpel? Dat is het ook. En toch wordt het in de meeste lessen overgeslagen.
3. Laat leerlingen actief ophalen
Een korte quiz aan het begin van de les. Een minuut opschrijven wat ze nog weten. Een vraag die ze eerst zelf beantwoorden voordat jij iets uitlegt. Dit zijn geen toetsmomentjes: dit is de lijm opwarmen.
Leraar Paul Roelofse werkt met wat hij een 'bliksembeurt' noemt: hij vraagt in hoog tempo de hele klas langs, ook de leerlingen die hun vinger niet opsteken. Niet om te 'controleren', maar om iedereen te laten nadenken. Neem geen genoegen met alleen maar het goede antwoord! Vraag door!"Kun je een voorbeeld geven? Kan iemand dat verder uitleggen?" Het resultaat: alle leerlingen denken mee. Niet alleen de drie die altijd hun vinger opsteken. Het proces is belangrijker dan het goede antwoord.
4. Gelijkschakelen als niet iedereen hetzelfde startpunt heeft
Niet elke leerling komt met dezelfde bagage jouw klas in. Dat is geen probleem, zolang je het niet negeert. Een korte video als voorbereiding op de les of een advance organizer die de benodigde begrippen op een rijtje zet: het zijn twee voorbeelden van manieren om het speelveld gelijk te trekken voordat je begint.
Want als jij met de les start terwijl een deel van de klas de fundering mist, bouw je op drijfzand.
Deel dit bericht met jouw collega's via de social knoppen op deze pagina! Zo krijg je in de koffiekamer mooie gesprekken en leer je ook van elkaar.